Spis treści

 

Biopaliwa i biopłyny zachowają od 2013 r. zerowy wskaźnik emisji gazów cieplarnianych tylko jeżeli będą produkowane w sposób zrównoważony w rozumieniu dyrektywy 2009/28/WE.

 

 

Czy biomasa zużywana dla celów energetycznych powinna być produkowana w sposób zrównoważony?

 

Stawiając powyższe pytanie nie chodzi jedynie o podejście aksjologiczne (bo każdy racjonalnie myślący człowiek w myśl tych założeń odpowie na to pytanie zapewne twierdząco) lecz stan prawny wynikający z przepisów.

 

I tu odpowiedź okazuje się być złożona. Wielowątkowość w tym wypadku polega na:

 

1. rozróżnieniu zużycia biomasy do celów:

 

a) objęcia systemami wsparcia na podstawie Dyrektywy o energii odnawialnej (2009/28/WE) z jednej strony (chodzi przede wszystkim  o tzw. „zielone certyfikaty”) oraz

 

b) rozliczania emisji gazów cieplarniach w Europejskim Systemie Handlu Emisjami (dalej: „EU ETS”), gdzie, zaznaczmy, spalanie biomasy jest traktowane preferencyjnie i nie skutkuje koniecznością umorzenia uprawnień do emisji (zerowy wskaźnik emisyjności);

 

2. wyodrębnieniu pojęć „biomasa”, „biopłyny” i „biopaliwa” i określeniu ich wzajemnej relacji;

 

3. uwzględnieniu odrębności drugiego (2008-2012) oraz trzeciego okresu rozliczeniowego (2013-2020).

 

Kilka dalszych kontekstów dałoby się zapewne wyodrębnić, jednakże skoncentrujmy się na użytek niniejszych rozważań na powyższych.

 

Sedno sprawy tkwi w nowym rozporządzeniu o rozliczaniu emisji gazów cieplarnianych.

 

Podstawy prawne

 

Przypomnijmy, iż 21 czerwca 2012 r. Komisja Europejska przyjęła nowe przepisy określające sposób monitorowania emisji w trzecim okresie rozliczeniowym (od 2013 r.) - rozporządzenie Nr 601/2012 w sprawie monitorowania i raportowania w zakresie emisji gazów cieplarnianych zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. UE Nr 181, 12.01.2012, s. 30 – dalej określane jako „rozporządzenie o monitorowaniu emisji”). Weszło ono w życie 1 sierpnia 2012 r.

 

Uchyla ono poprzednio obowiązującą Decyzję Komisji Europejskiej z dnia 18 lipca 2007 r. Nr 2007/589/WE, przepisy tej Decyzji będą jednak miały w dalszym ciągu zastosowanie do monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji mających miejsce przed dniem 1 stycznia 2013 r. oraz do danych dotyczących działalności prowadzonej przed tym terminem.

 

Istotną różnicą jest, iż ww. Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 18 lipca 2007 r. miała charakter jedynie wytycznych natomiast wymienione rozporządzenie ma charakter bezwzględnie obowiązujący w Państwach Członkowskich bez konieczności dalszej implementacji do krajowego porządku prawnego.

 

Należy też pamiętać, iż podstawowe i nadrzędne zasady monitorowania i raportowania emisji zawarto ponadto w Załączniku IV do Dyrektywy 2003/87/WE.

 

Definicja biomasy w rozumieniu przepisów o rozliczaniu emisji gazów cieplarnianych

 

Pora wyjaśnić, iż zgodnie z artykułem 5 punkty od 20 do 22 rozporządzenia o monitorowaniu emisji dla celów EU ETS:

 

- „biomasa” oznacza ulegającą biodegradacji część produktów, odpadów i pozostałości pochodzenia biologicznego z rolnictwa (łącznie z substancjami roślinnymi i zwierzęcymi), leśnictwa i powiązanych działów przemysłu, w tym rybołówstwa i akwakultury, a także ulegającą biodegradacji część odpadów przemysłowych i miejskich; obejmuje ona biopłyny i biopaliwa;

 

- „biopłyny” oznaczają ciekłe paliwa dla celów energetycznych, innych niż transport, w tym do wytwarzania energii elektrycznej oraz energii ciepła i chłodu, produkowane z biomasy;

 

- „biopaliwa” oznaczają ciekłe lub gazowe paliwa dla transportu, produkowane z biomasy.

 

Tak więc jest jasnym w świetle powyższych definicji, iż biomasa jest terminem najszerszym i mieszczącym w sobie również biopłyny i biopaliwa (będące produktami biomasy, z których pierwsze dla celów energetycznych a drugie transportu).

 


 

Unormowanie biomasy w zakresie dyrektywy o energiach odnawialnych oraz EU ETS  od 2013 r.

 

Preambuła do rozporządzenia o monitorowaniu emisji zaznacza, iż:

 

„Definicja biomasy w niniejszym rozporządzeniu powinna być zgodna z definicjami terminów „biomasa”, „biopłyny” i „biopaliwa”, przedstawionymi w art. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniającej i w następstwie uchylającej dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE ( 3 ), w szczególności ponieważ traktowanie preferencyjne w odniesieniu do zobowiązań umorzenia uprawnień na podstawie unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych zgodnego z dyrektywą 2003/87/WE stanowi „system wsparcia w rozumieniu art. 2 lit. k), a w konsekwencji wsparcie finansowe w rozumieniu art. 17 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2009/28/WE”.

 

Dla zrozumienia sensu wprowadzonej od 2013 r. zmiany legislacyjnej pomocna jest ocena skutków regulacji towarzysząca rozporządzeniu o monitorowaniu emisji, która podkreśla, iż od 2013 r. termin „biomasa” w ramach EU ETS będzie oznaczać biomasę, biopłyny i biopaliwa w rozumieniu dyrektywy o energii odnawialnej (2009/28/WE) włączając w to – lecz dla biopłynów i biopaliw jedynie - kryteria zrównoważonego rozwoju.

 

Tak więc wymaganie zgodności z kryteriami zrównoważonego rozwoju, dotychczas zapisane dla celów funkcjonowania systemu wsparcia w dyrektywie o energii odnawialnej 2009/28/WE, od 2013 r. będzie miało również zastosowanie do celów w EU ETS do biopłynów oraz biopaliw – lecz nie do biomasy w innych formach (stałej czy gazowej).

 

W efekcie zerowy współczynnik emisji gazów cieplarnianych, dotychczas jednolity w ramach EU ETS dla biomasy, biopłynów i biopaliw bez względu na to, czy produkowane są w sposób zrównoważony czy nie, od 2013 r. na dotychczasowych zasadach będzie zachowany jedynie dla biomasy stałej  gazowej.

Natomiast biopłyny i biopaliwa (patrz lotnictwo) zachowają od 2013 r. zerowy wskaźnik emisji gazów cieplarnianych (czyli w praktyce zwolnienie od umarzania uprawnień na pokrycie emisji) tylko jeżeli będą produkowane w sposób zrównoważony w rozumieniu  dyrektywy 2009/28/WE.

 


 

Mankamenty uregulowania biomasy w systemie EU ETS okresie poprzedzającym 1 stycznia 2013

 

Dla celów EU ETS biomasa jest aktualnie zdefiniowana w Decyzji Komisji Europejskiej Nr  2007/589/WE.

 

Aktualne podejście regulacyjne polegające na jednolitym traktowaniu biopłynów i biopaliw (niezależnie od tego, czy zostały wyprodukowane w sposób zrównoważony, w rozumieniu dyrektywy 2009/28/WE, czy nie) uznawane jest za rozwiązanie, którego kontynuacja jest niemożliwa.

 

Utrzymanie tego rozwiązania oznaczałoby niespójność rozwiązań pomiędzy systemem handlu emisjami a systemami wspierania energii odnawialnych zapisanych w Dyrektywie 2009/28/WE, jak również zagrażałoby integralności EU ETS.

 

Skutki zmiany legislacyjnej od 2013 r.

 

Głównym celem politycznym omawianych nowych regulacji w zakresie wskaźnika emisyjności biomasy jest zapobieżenie dalszego stosowania biopłynów i biopaliw, które nie zostały wyprodukowane w sposób zrównoważony w rozumieniu Dyrektywy 2009/28/WE.

 

Uwzględniając, iż stosownie do rozporządzenia o monitorowaniu emisji od 2013 r. biopłyny i biopaliwa, które nie zostały wyprodukowane w sposób zrównoważony w rozumieniu Dyrektywy 2009/28/WE nie będą dłużej uprawnione do zerowej stawki jeżeli chodzi o wskaźnik emisyjności, oznacza to, że powiązane z nimi emisje będą podlegać raportowaniu  wraz z obowiązkiem umorzenia odpowiedniej liczby uprawnień do emisji.

 

W konsekwencji zostanie stworzona zachęta dla operatorów do przejścia na stosowanie biopłynów i biopaliw produkowanych w sposób zrównoważony lub korzystanie z biomasy innej niż biopłyny i biopaliwa.

 

Biomasa stała

 

W odniesieniu do biomasy stałej wyżej omawiane wymogi dotyczące zrównoważonej produkcji w zakresie EU ETS nie mają zastosowania.

 

Uzasadnieniem dla takiego rozróżnienia na gruncie systemu handlu emisjami biomasy stałej od biopłynów i biopaliw jest okoliczność, iż w odniesieniu do biomasy stałej nie istnieją na chwilę obecną jednolite kryteria zrównoważonej produkcji o zasięgu europejskim.

 

Rozwiązanie polegające na wprowadzeniu w systemie handlu emisjami kryteriów zrównoważonej produkcji biomasy stałej nie ma także na chwilę obecną poparcia wszystkich Państw Członkowskich.

 

Uwzględniając ponadto, iż dostawy biomasy stałej mają obecnie charakter zdecydowanie rozproszony a rynek zdominowany jest przez małych producentów, rozwiązanie polegające na wprowadzeniu w systemie handlu emisjami kryteriów zrównoważonej produkcji biomasy stałej nie jest aktualnie oceniane jako wykonalne.

 

Wydaje się, iż problem zrównoważonej produkcji biomasy stałej zostanie ujęty w kompleksowym systemie rozliczania emisji z sektora użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF), nad którym obecnie pracują służby Komisji Europejskiej.

 

Ta propozycja w przypadku realizacji oznaczałaby na poziomie instalacji utrzymanie w EU ETS zerowego wskaźnika emisji dla biomasy stałej produkowanej w sposób niezrównoważony, natomiast rozliczanie emisji w ramach systemu LULUCF zapewniłoby, iż wszystkie wywołane przez człowieka emisje oraz pochłanianie CO2 związane z różnorodnym użytkowaniem biomasy (jak produkcja energii, budownictwo czy zachowanie zasobów) podlega ujęciu i jest widoczne w wykazach emisji sporządzanych przez Państwa Członkowskie.

 

Ta perspektywa, w odróżnieniu od zmian legislacyjnych omawianych na wstępie (które wejdą w życie od 1 stycznia 2013 r.), może być jeszcze dość odległa.