Spis treści

 

“Zaufana lista”, wyodrębnienie dodatkowych typów rachunków w rejestrze uprawnień do emisji (w tym “rachunku handlowego”), wprowadzenie 24-godzinnego opóźnienia pomiędzy zainicjowaniem a wykonaniem transferu jednostek, dostęp „tylko do odczytu”, jak również nowe, bezwzględne zasady uniemożliwiające zakwestionowanie już wprowadzonego do rejestru transferu, w założeniu mają przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa rejestrów i tym samym, aktywów posiadaczy rachunków.

 

Niektóre ze wskazanych rozwiązań zostały zaprojektowane jako obligatoryjne, inne będą wymagały podjęcia decyzji przez posiadaczy rachunków, stosownie do realizowanych przez nich polityk i strategii rynkowych.

 

 

Opublikowano już projekt nowego rozporządzenia Komisji Europejskiej w sprawie unijnego rejestru uprawnień do emisji, który będzie regulował zasady obowiązujące w okresie rozliczeniowym rozpoczynającym się w 2013 r. i następnych (dalej określane jako: „rozporządzenie”). Nowe rozporządzenie przykłada szczególną wagę do wzmocnionych środków bezpieczeństwa rejestrów – oczywiście w reakcji na wykrytą w ostatnim czasie falę kradzieży uprawnień, która w poważnym stopniu nadwyrężyła zaufanie do integralności całego systemu (w sprawie wywołanych przez kradzieże komplikacji prawnych związanych z możliwościami kwestionowania tytułów prawnych do nabytych uprawnień patrz inne publikacje na tym Portalu).


Projekt rozporządzenia wprowadza także zmiany do wcześniejszego rozporządzenia w sprawie rejestrów (nr 920/2010) tak więc proponowane usprawnienia znajdą zastosowanie już w drugim okresie rozliczeniowym. Poniżej sygnalizacja niektórych, wartych uwagi, proponowanych modyfikacji szeroko rozumianych zabezpieczeń funkcjonowania rejestru uprawnień do emisji.

 

1. „Zaufana lista” i rachunki handlowe

 

Koncepcja tzw. „zaufanej listy” jest związana z planowanym wprowadzeniem dodatkowego rodzaju rachunku w rejestrze uprawnień do emisji (obok dotychczas istniejącego „rachunku posiadania” (holding account)) tj. rachunków handlowych (trading accounts). Jak wynika z artykułów 60 i 61 rozporządzenia, przeniesienie uprawnień lub jednostek Kyoto z rachunku posiadania będzie możliwe wyłącznie na rachunki znajdujące się na „zaufanej liście” posiadacza rachunku.

 

Wymienione ograniczenie nie będzie obowiązywać w odniesieniu do rachunków handlowych, z których będą możliwe transfery na wszystkie rachunki posiadania oraz rachunki handlowe w całym rejestrze. 

Utworzenie „zaufanej listy” będzie możliwe zarówno dla rachunków posiadania jak i dla rachunków handlowych. Jednakże z zestawienia treści artykułów 60 i 61 oraz artykułu 24 rozporządzenia można wywieść wniosek, iż dla rachunków posiadania utworzenie „zaufanej listy” będzie obligatoryjne, natomiast dla rachunków handlowych tylko opcjonalne.

 

Drugie istotne rozróżnienie związane z funkcjonowaniem „zaufanej listy” będzie wiązać się z funkcjonowaniem tzw. „dodatkowych upoważnionych przedstawicieli”. Chodzi oczywiście o reprezentantów właściciela rachunku, którzy zostali przez niego umocowani do dokonywania czynności na tym rachunku, w tym do inicjowania transferów. Do każdego rachunku musi być ustanowionych co najmniej dwóch „upoważnionych przedstawicieli” (pomijam nieistotne wyjątki).

 

Nowym wymaganiem będzie obowiązek wyznaczenia co najmniej jednego “dodatkowego upoważnionego przedstawiciela”, którego akceptacja będzie wymagana, aby ww. „upoważniony przedstawiciel” mógł zainicjować transfer (lub inną czynność w rejestrze).

Wcześniejsze rozporządzenie nr 920/2010 również przewidywało podstawę dla funkcjonowania „dodatkowych upoważnionych przedstawicieli” lecz ich ustanowienie było opcjonalne, natomiast w nowym projekcie wyrażenie przez nich zgody na transfer jest już obligatoryjne.

Z jednym wyjątkiem – właśnie dla transferów na rachunki znajdujące się na “zaufanej liście” posiadacza rachunku.

 

Rozporządzenie przewiduje ponadto, iż wszystkie rachunki należące do tego samego właściciela będą automatycznie włączane do „zaufanej listy”. Wniosek o zmianę rachunków znajdujących się na „zaufanej liście” będzie podlegać weryfikacji przez krajowego administratora rejestru, w zakresie właściwej autoryzacji przez właściciela rachunku.

 



2. Wprowadzenie 24-godzinnego opóźnienia w wykonaniu transferów

 

Rozporządzenie przewiduje wprowadzenie 24-godzinnego opóźnienia pomiędzy inicjacją oraz wykonaniem transferów uprawnień do emisji i jednostek Kyoto. Celem tego opóźnienia jest umożliwienie upoważnionym przedstawicielom złożenia wniosku do krajowego administratora rejestru o unieważnienie zainicjowanego transferu z powodu podejrzeń oszustwa.


3. Dostęp do rachunku “tylko do odczytu”


Rozporządzenie umożliwia ustanowienie odrębnego typu dostępu do rachunku umożliwiającego tylko odczyt danych - bez możliwości ich modyfikacji (we wcześniejszym rozporządzeniu nr 920/2010 opcja dostępu tylko do odczytu była możliwa w ramach  uprawnień „dodatkowego upoważnionego przedstawiciela”) .

 

Powyższy typ uprawnień do rachunku w rejestrze uprawnień do emisji umożliwia korzystanie z dostępnych już na rynku usług „bezpiecznej strefy”, jak uruchomiona przez BlueNext w maju tego roku oferta „Safe Zone”. Stosownie do komunikatu zamieszczonego na stronie internetowej tej giełdy, usługa ta polega na badaniu przez giełdę całego łańcucha tytułów prawnych legitymujących sprzedawców dokonujących transferów uprawnień do emisji – aż do źródła (w postaci alokacji). Tylko uprawnienia do emisji z tak zweryfikowaną historią własności będą dopuszczane do obrotu na giełdzie BlueNext.

Powyższe w zamierzeniu giełdy ma stanowić istotną barierę dla potencjalnych oszustw oraz pomóc odbudować „stabilność i siłę” spotowej ceny uprawnień do emisji. Aby to się powiodło, członkowie giełdy BlueNext muszą udzielić giełdzie dostępu do swoich rachunków z uprawnieniami ograniczonymi tylko do odczytu danych. Jak podnosi giełda, tylko zbadanie całego łańcucha tytułów prawnych poszczególnych transferów może zapewnić, iż tytuł prawny do nabytych na giełdzie uprawnień do emisji, ich wartość oraz zdolność do wykorzystania do umorzenia nie zostaną zakwestionowane.

 

4. Ostateczność transferów jednostek


Celem ograniczenia ryzyk, które legły u podstaw inicjatyw jak ww. „Safe Zone” rozporządzenie proponuje wprowadzenie bardzo radykalnych rozwiązań prawnych.

Polegają one na tym, iż z zastrzeżeniem bardzo nielicznych wyjątków, transfery uprawnień do emisji oraz jednostek Kyoto na podstawie rozporządzenia będą ostateczne i nieodwołalne po sfinalizowaniu transakcji. Stosownie do Artykułu 37 ust. 2 rozporządzenia żadne przepisy prawne lub praktyki rynkowe nie mogą skutkować uchyleniem transakcji i transferu, które stały się ostateczne i nieodwołalne na podstawie rozporządzenia. Artykuł 37 ust. 1 podkreśla, iż rozstrzygającym dowodem tytułu własności do uprawnień do emisji lub jednostek Kyoto, jest ich posiadanie przez właściciela rachunku w rejestrze unijnym. Podobnie transfer uprawnień lub jednostek Kyoto w rejestrze unijnym będzie w świetle rozporządzenia stanowić rozstrzygający dowód przejścia własności.

 

Jako jeden z nielicznych wyjątków przewidziano sytuację, gdzie transfer został sfinalizowany po ogłoszeniu przez właściwy organ upadłości posiadacza rachunku.



Wskazane bardzo rygorystyczne zasady dotyczące ostateczności transakcji przeprowadzonych przez rejestr niewątpliwie niosą za sobą ryzyka dla posiadaczy rachunków. Istnieje przecież cała gama sytuacji, gdzie do rejestru może zostać zgłoszona czynność całkowicie lub częściowo niezgodna z zamierzeniem właściciela rachunku. Błędy, omyłki, nieporozumienia stanowią tylko jedną stronę potencjalnych problemów, nie mniej ważne są np. sytuacje, gdzie strony będą pragnęły – z różnych powodów - uchylić się od skutków dokonanych transakcji. W każdym razie – jeżeli proponowane rozwiązania wejdą w życie – w imię bezpieczeństwa obrotu na rynku uprawnień do emisji - rynek ten będzie rządził się odmiennymi od innych rynków prawami a ryzyka właścicieli rachunków wynikające z niemożności odwrócenia błędnych transakcji zostaną poświęcone na rzecz tych nadrzędnych w ocenie Komisji Europejskiej wartości.

 

Punkt 12 w preambule rozporządzenia podkreśla, iż uprawnienia do emisji oraz jednostki Kyoto funkcjonują wyłącznie w formie zdematerializowanej i stanowią aktywo oznaczone tylko co do rodzaju, dlatego ich funkcjonowanie w rejestrze powinno mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygania o własności. Co więcej, aby zredukować ryzyka, jakie są związane z uchyleniem skutków prawnych transakcji wprowadzonych do rejestru i w konsekwencji z zakłóceniami dla funkcjonowania rejestru oraz rynków, jest niezbędne, aby transakcje nie mogły być odwołane czy rozwiązane (z zastrzeżeniem niezbędnych wyjątków) po terminie ustalonym przez przepisy rejestrowe. Rozporządzenie zastrzega, iż powyższe nie stanowi przeszkody dla roszczeń posiadaczy rachunków oraz osób trzecich wynikających z naruszenia ich praw poprzez transakcję wprowadzoną do rejestru np. w razie oszustwa lub błędów technicznych, lecz tylko w zakresie, w jakim nie prowadzi to do uchylenia dokonanego transferu jednostek.


Jak wynika z powyższego, wprowadzenie omawianej zmiany ma - w przeciwieństwie do modyfikacji o technicznym charakterze, wymienionych wcześniej w punktach 1- 3 – fundamentalne znaczenie prawne i wywrze zasadniczy wpływ na sposób rozstrzygania szeregu dalszych zagadnień związanych z transakcjami na rynku uprawnień do emisji.